Goya

Barroko garaia ondoren lan egin zuen. Bere kontraesanak dominatu zituzten bi joeraka urreko artearen kontzeptzioaren aurkako jarrera eta espresio berri baten gogoa dira.

Zaragozan hasi zenb ere formakuntza baina 17 urte zituela Madrilera joan zen non bere estiloak Tiepolo, Mengs eta pintore beneziarren eragina jaso zuen. Italiara joan zen freskoen teknika ikasteko eta itzuli zenean Pilarreko gangetako enkargua jaso zuen. Behin Madrilen zegoela, tapizetako marrazkiak egiten has izen, hasiera arrantza eta ehizari buruzko eszenak, frantziar eraginekoak, baina gehienetan herritarren ohiturak zelaietan. Velazquez Rembrandt eta naturaren eraginak jaso zituela esaten zuen.

1780an San Fernandoko akademiako kidea aukeratu zuten Cruzifixioa bidali zuenean akademiako normak jarraituz. 1785an Gorteko pintorea bilakatu zen. 1792an gorra geratu zen eta bere lanaren alaitasuna desagertu zen eta koloreak ilunagoak bihurtu ziren, pintzeladak askeagoak eta espresiboagoak.Gortera margotzeaz gain bere buruarentzat margotzen zuen ere. Ez zen monarkiaz kezkatu, hauek berarentzat posatu nahi bazuten ere eta margotu zituenean haien ahuleziak mihisean egin zituen, benetako izaera irudikatuz.

Bere erretratuek emakume eta haurren xarma irudikatu nahi dute. Batzuk azken argi bat bezala dira ondoren Goya erretiratu zelako Quinta del Sordoko isolamendura. Bitartean gerra napoleonikoak gertatzen ari ziren. Herriko jendeak hauetan sufritutako egoerak Goyarengan sentimendu garratzak sortu zituen eta bere artea egoera eta pertsona hauek erasotzeko erabili zuen.

1810 eta 1814 bitartean bere grabatuetako serie famatuak –Gerrako desastreak –eta gerrarekin lotutako margoak egin zituen, Bi lan hauetan kolorearen boterea ikusten da. Bukaera ez da garrantzitsuena. Iraultza bat dira artean eta pinturaren helburuan. Gerra irudikatzen zen balio gabeko gauza bat, aintzarik gabekoa eta lehenengoz aldiz ez zegoen heroerik, hildakoak eta hiltzaileak baizik.

Bere bizitzako azken partean, Frantziara joan aurretik, bere Quintako hormak pintura beltzez dekoratu zituen, bere ekoizpeneko parterik misteriotsuena eta estrobertituena. Era askotan Espainiako espiritua pertsonifikatu nahi zuen non boterea eta edertasuna airean desegiten ziren.
Grabatuetako lau serie ekoiztu zituen: Kapritxoak, Gerrako Desastreak, Tauromakia eta Kirtenkeriak. Denak krisiko garai desberdinetan eginak. Orokorki kritikoak izateko joera izaten dute bai gizartean baite bere garaiarekin, eta honek Inkisizioa erne jarri zuen. Lan hauek eskaini zioten askatasunez ekoizteko aukera, enkargatutako lanaren zerbitzu gabe.

Burdeos-en hil zen 1828.ean.

Errealismoa

Ezaugarri orokorrak
XIX. mendeko bigarren erdialdean Arteko munduan aldaketa garrantzitsuak gertatu ziren. Erromantizismoak pintura askearen bidea irek izuen, gai berriekin. Giza aldaketak industri iraultzaren ondoren gertaturikoak, iraultza politikoekin batera, artistengan eragin handikoak izan ziren eta artistak bere papera munduan ulertu nahi zuen. Akademizismoa eta hausturaren arteko borrokak jarraitu zuen, bereziki kolore, testura eta argiaren erabileraren inguruan.

Pintura errealista kez zuen ezer asmatu formari dagokionez. Bere esanahia aukeratutako gaietan eta hauek irudikatzeko eran datza. Politikoki iraultza burgesen garaia da. Burgesia aberatsak politika kontrolatzen zuen eta baita saloietako gustu artistikoa ere. Saloi hauetan artistek haien lanak erakusten zituzten ezagunak izateko.

Errealismoak errealitatea bere gorenera eraman zuen, eguneroko gaiei garrantzia emanez eta era objektibo batean tratatuz. Ez dituzte irudikatuko tradizio zaharreko erlijio, mitologia, alegoria edo historia. Bidea prestatu zuten paisaia ere errekurrente batean irudikatuz baina era popular batean. Harrigarriena gaiak dira eta errealitatea kontrastatzeko modua, teknika tradizionala delako. Ez dute idealizatzen eta pertsonaiak haien eguneroko ekintzetan agertzen dira.

Pintore errealistak

Courbet

Pintura errealitatea irudikatu behar zuela pentsatzen zuen, edozein filosofia, moral, politika edo prejuizio erlijiosotik salbu. Bere lan batzuk dira Lurperatzea Ornans-en eta Pintorearen tailerra.

Daumier

Grabatuak, litografiak eta karikatura egiten zituen Orleans-eko Louis Feliperen monarkiaren hipokresia kritikatuz. Oleoan pintzelada gogorrak egiten zituen, zirriborroko inpresioa emanez . Bere lanetan behe klaseekiko konpromisoa eta solidaritatea adierazten zuen: Hirugarren klaseko bagoia, Labandera.

Millet

Bere lanetan langilea kobren protagonistak dira baina beti era erresignatu eta paziente batean: Angelusa, Espigadoreak.

Paisaiako pintura
Artista garrantzitsuenak Barbizoneko Eskolako kideak dira. Hauen artean Corot artista esanguratsuena da. Frantziar paisaiako errealitatea kopiatzen zuten. Corotek natura den bezala esperimentatu zuen, momentua harrapatuz, flotatzen duen argia, aldatzen den atmosfera. Bere lanen artean daude: Chartreseko katedrala eta Nantesko Zubia.

Rafaelena urrekoen anaitasuna
Pintore, poeta eta kritiko britainiarren talde bat zen. 1848.ean sortu zen John Everett Millais, Dante Gabriel Rosseti eta Willian Holman Huntek fundatua. Artisten helburua artea berritzea zen baina horretarako manierismo aurreko formetara itzuli nahi zuten, Rafael eta Michelangelo obretara. Haien ustetan Rafaelen pose dotoreek akademietako irakaskuntzan eragin negatiboa izan zuten, horregatik haiek aurreko garaiko pinturara itzuli nahi zuten. Detailea, intentsitate handiko kolorea, konposaketa konplexuak, italiar Quattrocenton bezala edo arte flamandarrean bezala gustukoak zituzten.

Erromantizismoa

Estilo hau jaio zen Aintzinako Erregimenaren krisi bitartean eta Arrazoian zuten konfidantza galtzea probokatu zuen. Erreakzio bezala, sentsibilitate berri bat agertu zen. Honen ezaugarria sentimenduak, pasioa, intuizioa, irudimena eta pertsonak baloratzea zen. Erromantizismoa sentitzeko era bat da.

Pintura erromantikoaren ezaugarriak
Neoklasizismoko konbentzionalismoak eta normak ezeztatzen zuen. Berrikuntza tekniko eta estetiko baten mugumendua da eta etorkizunerako ondorio garrantzitsuak ekarri zituen:
-Teknika desberdinak erabiltzen ditu: olioa, akuarela, grabatua eta litografia.
-Testura bere izaeragatik baloratzen da eta azalera irregularrak forma sutilekin konbinatzen dira. Pintzeladak askeak, biziak eta espresioz betetakoak dira.
-Lerroa desagertzen da kolorearen aurrean. Koloreko potentzialidade sugestiboa berreskuratzen da, muga zehatzegietatik askatuz.
-Argia oso garrantzitsua da eta graduatu egiten da lanari antzerki efektua emanez.
-Konposaketa dinamikoa izaten da, lerro bihurgunetsuz beteta eta keinu dramatikoz, artista batzuk eskema geometriko lasaiagoak nahiago badituzte ere.
-Gaiak barietate handikoak dira, exotikoetatik edo lehenaldi glorioso batetik -Grezia eta Erdi Aroa barne- historiako gertakarietara. Gotikoa estilo garrantzitsuena da eta honen arkitektura, kondairak eta momentu historikoak maiztasun handiz irudikatzen dira.

Exotismoa ikusten da geografia zabalean, Afrikako Iparraldea eta Amerika barne. Ekialdea aurkitua izan zen eta argia eta kolore desberdinak eskeintzen dio arteari. Fantasia eta gauza guztien gainetik drama heriotzarekiko gusto batekin, gaua eta azterna arkeologikoak, monstruoak eta normalak ez diren izakiekin konbinatzen dira. Erromantizismoko beste aurkikuntza natura eta paisaia da. Fantastikoa, irudimenez beteta edota estudiokoa, gogoratutako paisaiak margotzen direnean, efekto atmosferikoak ditu eta oso estimatua da.
Indibidualismoko kultua erreibindikatzen da. Artistek nahiago dute haien askatasuna kolektiboena baino. Arrazoi honetatik artista batzuk, Delacroix bezala, haien garaiarekin konprometituak dira. Indibidualismo honen ondorioz artista-bezero harremana aldatzen da: berdinak dira eta gauzak aldatzen dituzte. Artista ez da artisaua. Batzuetan artistek taldeak sortu zituzten baina haien indibidualitateari uko egin gabe.

Frantziar Erromantizismoa
Gericault neoklasizismoa eta arte berriaren arteko zubia izan zen. Bere bizitza motzean lan anitzak egin zituen barietate handiko gaiak dituztela.

Delacroix famatua da bere kolore eta sentsualitateagatik. Afrikako Iparraldeko pinturak berarengan eragina izan zuen. Bere lana Historiako konpromezua erakusten du eta iraultzetako momentuak irudikatzen ditu.

Britaniar Erromantizismoa
Britainia Handiaren kontribuzioa Erromantizismora paisaian egon zen, Constable eta Turner-rekin. Constableren paisaiak benetazkoak eta errealistak dira. Kolorezko mantxaz beteta daude eta kezkatuta dago argia eta atmosferako aldaketak irudikatzeko teknika azkar eta minuzioso batekin.

Turner-rek kolore eta argiarekiko kezkak espresatzen zituen. Iraultzailea izan zen hauen trataeran eta baita efektu hauek atmosferan zabaltzean zuten eragina irudikatzeko: lainoa, baporea eta kea.

Germaniar Erromantizismoa

Artista garrantzitsuena Caspar David Friedrich da. Paisaiak margotu zituen baina ukipen mistiko batekin eta itxura erlijiosoz. Jendea garrantzirik gabekoa da, minimoa paisaiaren handitasunaren aurrean.

Pintura Neoklasikoa

Neoklasizismoko arte guztien artean pintura da estetika berezia izateko zailtasun gehien aurkitu zuena. Horretarako arrazoi bat antzinateko ereduen falta da, gutxi batzuk bakarrik agertu zirelako indusketetan. Portzelanako dekorazioa keta baxuerliebeak erreferentzia bakarrak dira.

Mugimendu honetako ezaugarriak dira:
-Koloreko efektuak errefusatzen dituzte eta baita konposaketa barrokoak eta pintura simetrian eta arrazoian oinarritua egongo da.
-Antzinako eskulturako azalen perfekzioa konbinatzen da Rafaelen pinturarekin.
-Emaitza lan hotza da, sakontasunik gabekoa, urruna, erliebe zaharren emaitza bezala.
-Pintura eklektikoa zen, gehiegizko detaileak eliminatuz gaiaren garrantzia azpimarratzeko.

-Helburua gizartea berritze azen hiritarrei literatura klasikoan agertzen diren ereduak irudikatuz.
Artista nagusien artean Jacques Louis David eta Ingres ditugu.

David-ek estetika neoklasikoa irudikatu zuen Horaziotarren Juramentua bezalako lanetan edo Napoleon Josefina koroatzen. Espazio zehatza sortu zuen zeinetan pertsonaiak lehen planoan agertzen diren. Marrazkia nagusitzen da. Dekorazio falta dago. Argia hotza da eta zehaztasun arkeologikoek gustu neoklasikoa definitzen dute. Irudien gaiak erreferentzia egiten die heroien keinuei zeinetik morala atera behar den, hauek zaharrak izanik edo ez.

Konklusio moduan, estilo neoklasikoa mitologian inspiratzen da eta batzuetan kopiatzen dute, horregatik gai historiko eta mitologikoak ugariak dira. Biluziak nagusitzen dira, greziar estiloan eta jarrera handia et ahotza da, oso pentsatua eta akademiaren eraginpean. Normaz beteriko arte bat da, non marrazkia garrantzitsua da, kolorea bigarren mailako elementutzat hartzen den bitartean. Normalean mugimendutik separatzen da, hau agertzen denean, izoztuta dagoela dirudi eta orekatua eta prebisiblea da.

Eskultura Neoklasikoa

Bi autoreek dominatu zuten eskultura neoklasikoa: Antonio Canova italiarra eta Bertel Thorvaldsen daniarra.

Canovak eragina izan zuen bere garaian Europa osoan. Italian arte klasikoa berritu zuen. Venezian hezita zen eta bere maisutasuna Erroman garatu zuen. Inor ez zen gai marmola lantzeko berak egiten zuen moduan. Hilobi handiak, Napoleonena bezala, Antzinate tradizioa jarraitu zegin zituen. Erromatar jainkoak aintzenean eta ninfak landu zituen ere. Lan hau amodiori eskainitako himnoa bat da eta era berean Psykeren kondaira irudikatu zuen platoniar mitoa jarraituz. Akademiako normak baztertu gabe Canova gai izan zen gorputzez betetako piramide bat egiteko, mienbro nahasketa batekin argitan mugitzen direla. Marmol zuriaren gardentasuna taldeari poesia ematen dio.

Thorvalsen Canovatik gertuen zebilen artista nordiko azen. Copenhagen hezita ondoren Erromara joan zen. Eskultura primitibo baten konponente serioa destakatu zuen, greziar solemnitate berri batekin, Canovaren interpretazio helenistikoarena urka. V. Mendeko ereduak berriro agertuz iren: Jason, Ganimede edo Alexadrerren frisoa. Bere irudiak normalean biluzik daude, barruko bakea eta konfiantzazko keinuz.

Arkitektura Neoklasikoa

Neoklasizismoa jaio zen baldintza batzuei esker. Momentu honetan Antzinate klasikoa aurkitu zen. Gainera, estatuak akademiak sortuz ituen klasizismoa norma bihurtzeko. Honetaz gain, forma barrokoak agortuak zeuden.

Arkitektura neoklasikoa Antzinateko estiloak berreskuratu nahi zituen. Momentu hau ber egorenera iritsi zin XIX. mendearen hasieran eta artea azalerako formaz betetzen da.

Arkitektura neoklasikoaren ezaugarriak dira:

· Tamaina kolosal aizan daiteke, dekorazioarekiko zaletasunaz eta materiala aberatsez.
· Bilakaera Antzinateko estilo guztiak hartzen ditu, Grezia, Erroma, Paleokristaua eta Berpizkundea.
· Joera klasikoak forma neurtuta nahi dituzten arkitektoengan forma estereometrikoak erabiltzen dira, kuboak, esferak, zilindroa keta piramidez. Bolumen guztiak masiboak dira. · Gehien erabiltzen den ordena doriarra da, non zutabeak garrantzi handia hartzen duen eta frontoiak toki guztietan agertzen dira.
· Erromatik espazioko kontzeptua hartzen dute, kupuletan arreta berezia jartzen. Eraikuntzen barruko espazioa oso ordenatua izaten da kanpoan bolumen handiak nagusitzen diren bitartean.
· Nahiago izaten dute kopiatzea berritzea baino eta eraikuntzek orden eta autoritateko itxura ematen dute.
· Elementu berriena tenplu grekoa eliza kristaura aplikatzean datza.

Arkitekto famatuak dira Soufflot Frantzian eta Wren Ingalaterran.

Espainia
XVIII. mendeko bigarren partean forma arkitektonikoak depuratzeko aparteko ahalegina egiten da. Lan hau akademiek zuzendu zuten, haien artean garrantzitsuena izaten San Fernandokoa.

Artista garrantzitsuenak dira:
· Ventura Rodriguez: eklektizismo nabariarekin lan egin zuen.
· Sabatini: forma klasikoak sendotu ziren berarekin.
· Juan de Villanueva: arrazoiko arkitekturarekin lotutako artista bakarra da. Beste lanen artean Pradoko Museoa egin zuen harria eta adreilua konbinatuz, monumentalitate klasikoa, bere garaiko modernitatea eta funtzionalitatea elkartuz. Bere estiloa XIX. mendeko lehenengo erdialdean mantendu zen.

Pintura Barrokoa Espainian

XVII. mendea pintura espainoleko urrezko garaia da. Italiar eragina baztertua izan zen manierismoko formulen alde jartzeko eta estiloak klaroskuroa erabiltzen zuen ez helburu estetikoekin baizik eta dramatismo handiagoa sortzeko. Pintura hau oso errealista izan zen. Sintesi orokor bat nahiago zuten balio piktorikoz ukigaiak erabili beharrean, eta ez XVI. mendeko artisten hurbilketa analitikoa. Erreprodukzio fidagarria irudikatzeko interesak birtuosismoa indartu zuen. Artistek hobeto aukeratu zituzten koloreak eta hobeto pentsatzen zuten tono bakoitzeko balioa. Espazio sutilagoa bihurtu zen eta anitzagoa; tonuen gradazioa garrantzitsuago azen eta ikuspegi konbentzionalak laster utz izion bidea sakonago azen beste bati. Espainiako pintoreak naturalismo errealistaren maisuak bilakatu ziren Europa mailan.

Arte berriak aurreko garaiko gaiekin jarraitu zuen: pintura erlijiosoak dominanteak ziren baina patronatua zabaldu zen Habsburgoekin eta artistek erret familien erretratuak egiten hasi ziren etab aita gertakari historikoak margotu zuten gorterako. Lan onenetan keinuko dotoretasuna eta sakontasun psikologikoa tonoetako eta koloretako harmoniarekin konbinatu ziren. Garai honetako eskola nagusiak Sevillakoa eta Madrilgo aizan ziren, azken honek erregeen patronatoa zuela. Hasieran beste eskola garrantzitsuak egon ziren ere, Valentziakoa bezala, Italiako harremanak mantendu zituela eta beste tokietan lan egin zuten artista batzuen entrenamendu tokia izan zela.

Tenebrismoa
XVI ete XVII. mendeen arteko transizioan tenebrismoa zabaldu zen eta urrezko garai honetako ezaugarria bihurtuko da (tenebrismoak pintura iluna dauka ezaugarri bezala eta autoreek jarraitzen dute Italian Caravaggio hasitako estiloa).

Lehen artista Manierismoa uzten estilo berrian hasteko Francisco Ribalta (1555-1628) izan zen, katalan bat, Toledon ikasia eta Valentzian eman zuela bere heldutasun urteak. Caravaggioaren estiloa jarraituz margotzen zuen, baldin ez badakigu ere nola ikasi zuen teknika hori, italiarrengandik edo era independente batean. Dena den, bere estiloko ezaugarririk nagusia bere naturalismo birila da. Pintzelada askea eta margoz betea da, aurreko garaiko biguntasunik oso urruti. Ribaltak espresibitatea lortu nahi zuen eta baita edertasuna ere eta formen modelatu eskulturala argia eta itzala kontrastatuz lortu zuen.

Tenebrismoaren garaipena Jose de Ribera (1591-1652) pintorearekin iritsi zen. Riberak Valentzian ikasi zuen baina 1616 inguruan Italiara joan zen, Napolira. Marrazkilari ona izanik eta konposaketako maisu bat, bere pintura anitzak oso bariatuak dira. Bere lan onenetan kolore dominanteak, marroiak eta gorriak, argi krudel batekin kontrastatzen dira eta forma batzuk biolentoak bihurtzen dira.

Velazquez
XVI. mendeko pinturako gorena da. Velazquez (1599-1660) Sevillan jaio zen eta hemen jaso zituen pinturako lehen ikasgaiak Frantzisko de Herrera “Zaharra”ren eskutik baina laster pasatu zen Pachecoren ikasle izatera, bost urtez, eta hauetan maisuaren alabarekin ezkondu zen. Bere idatzietan Pachecok aipatzen du Velazquez-en prezisioa bere teknikan, baita hasierako lanetan ere natura kopiatzen eta nahiago izaten zituela ikasketak generoko eszenak baino. Hasierako lan horietan dentsitate handiko enpasteak erabiltzen zituen, ikuspegi objetiboz, kolorearen erabilera mugatuaz, okre eta marroiekin, eta naturalitatea eta sinplizitatea bere kontzepzioetan.

Velazquez-en arteak sistesis handiko norabidea hartu zuen. Argiaren isla forma eta koloretan margotzen zuen kolore eta forma berak baino; bere marrazkia horren perfektoa da irudiak eta detaileak barrutik argitzen duela ematen duelako. Preziosio hau, kolore eta tonalitatearen kontua, atmosferaren partehartzea begia eta honen objetuaren artean artistaren lana definitzen dute eta honen errespetu sakona naturako edozein elementuarekiko. Naturako elementu guztien ikuspegi aske eta erreala dauka: gizakiak, gauzak, paisaia eta espiritua.

Pintorearen interesa argia irudikatzeko ez da teknikako kezkaren emaitza, XVII. Mendeko estetikako kanpoko jarrera bat, baina barruko erreligiosidadea garatzeko balio zuen, Espainiako tradizioan garrantzitsua izan den elementu bat, baina kontzepzio berri batekin.

Sevillako eskola
Frantzisko Zurbaran Estremaduran jaio zen 1598.ean eta Sevillan ikasi zuen. Eskola honetan ikasi ondoren betirako geratu zen lotuta zonalde honetara bere tenperamentua, aszetismoa eta estiloko sinplizitateak hegoaldeko grazia eta dotoretasunarekin bat egiten zutelako. Bere emozioetan erabat konfidatzen bazuen ere, bere naturalismo eta klaroskuro indartsuan arkaismoko aztarna bat aurki daiteke. Sevillako orden monastikoekin kontrato bat zuen eta hauek izan ziren bere patroi garrantzitsuenak. Baita Guadalupeko monastegiko Jeronimoentzat pinturetako serie garrantzitsu bat margotu zuen ere. Honetan errealismotik mistizismoz betetako mirarien eszenetara margotu zuen. Gai sinpleen maisu bat izan zen, irudi bakartiekin, estatikoak eta nolabait tentsioan daudela, saintuak begiak zerura bideratzen dutela, generoko pinturak zeinetan eguneroko tresnak misterioz betetzen diren, bere bodegoietan bezala.

Pintura espainiolan eta baita Andaluziako eskolan ere Murillok dotoretasuna eta delikatua irudikatzen du, sentimendu popularrarekin batera. Bere artea gaiaren zerbitzuan egon zen beti eta fedez beteta. Fede honetan sakontasuna askotan baztertzen zen zerbait distiratsuago baina estetikoki ez horren garrantzitsua lortzeko. Emakumearen eta umeen edertasunaz baliatzen zen eta baita kolore sutilak eta tonuetako gradazioaz ere. Bere obra lirikoa da gramatikoa baino eta nolabait arazo sozialak irudikatzen zituen, literaturako eleberri pikareskoaren eraginak izanik. Bere pintura erlijiosoa ikuspuntu errealista batetan oinarrituta dago.