Surrealismoa

Mugimendu artistiko honek artistak, pentsalariak eta ikertzaileak elkartuz ituen. Inkontzienteko bilaketan sartuta ibili ziren. Estetika berri bat definitu nahi zuten, humanitate berria, giza orden aberria. Hauen aurrelariak italiar pintore metafisikoak, bereziki Giorgio de Chirico, sinbolismoa eta dadaismoa izan ziren.

Taldea hasi zen Andre Breton frantziar poeta Surrealismoko Manifestua argitaratu zuenean. Bere hitzetan arrazionala errepresibo azen sorkuntza eta irudimeneko botererako eta honen ondorioz espresio artistikoaren etsaia. Freud miresten zuen eta honen subskonstzienteko Kontzeptua. Arte abstraktoaren formei lotuta dago.

Lehen Mundu Gerraren amaieran Tristan Tzara, Dada mugimenduko liderrak gizartea eraso zuen eskandaluaren bidez. Berak uste zuen gerra bezalako munstro bat sortzeko gai den gizarteak ez duela artea merezi eta horregatik artearen aurkakoa sortu zuen, gauza itsusiz beteta ederra izan beharrean. Tzarak mundu industrial, komertzial eta burgesa ofenditu nahi zuen. Bere biktimak ez ziren ofendituak sentitu eta arte hau arte zaharraren erreakzio bezala hartu zuten. Honen ondorioz anti-artea artea bilakatu zen.

Artisten talde bate kez zuen Tzara´s ideas jarraitu. Surrealistek protagonismoa irabazi zuten Dada ondoren. Bretonek bideratu zuen. Artistek Freud eta Jung-en lanak errebisatu zituzten eta batzuk forma abstraktuak aukeratzen zuten bitartean beste batzuk sinbolismoa jarraitu zuten. Espresioko bi formek bi joera desberdinak izango dituzte: automatismoa eta surrealismo beristikoa.

Automatistak
Artistek interpretatu zituzten gauzak kontzientzia eliminatuz subkontzientearen mesedean. Sentimenduetan zentratzen ziren eta ez zen horren analitikoa. Automatismoa ulertu zuten subkontzienteko irudiak irudikatzeko era automatiko bezala. Haien ustetan irudiek ez zuten esanahi bat izan behar. Arte akademikoa ez zuten onartzen sentimenduak mugatzen zituelako. Artea dominatu zuen forma intolerantzia horren erruduna zela sinesten zuten. Abstrakzioa agertzen zen subkontzienteko irudiak bizitzara ekartzeko bide bakarra bezala. Dada tradiziotik etorriak, artista hauek eskandalua, intsultoa eta errespetu falta elitearekiko askatasunarekin identifikatzen zuten. Haien ustetan formaren eza haien kontra egiteko bide bat zen.

Surrealismo beristikoa
Automatismoa interpretatu zuten subkontzienteko irudiak onartzeko modua bezala azaleratzeko haien esanahia analisiaren bidez egitea posible zela. Haiek irudi hauek egin nahi zituzten munduko forma erreala keta izpiritu abstraktuaren arteko lotura bezala. Haientzat objektuak horien barruko metafora bat ziren. Metafora hauekin mundua uler daiteke, ez bakarrik objektuak ikusten, baizik eta hauen barruan begiratzen. Diziplina akademikoa eta forma errealitatea irudikatzeko bideak ziren. Irudiak errez disolbatu daitezke ezezagunean. Haiek irudiak jarraitzeko bide bat aurkitu nahi zuten kontzientziak subkontzientearen zentzua ulertzeko. Subkontzientearen hizkuntza irudia da. Kontzientziak hizkuntza hori dekodifikatzen ikasi behar zuen bere berezko hizkuntzara itzultzeko. Beranduago hiru taldetan banatu ziren.

Surrealisten lanean aurkitzen dugu Bosch, Brueguel, William Blake eta XIX. mendeko pintore sinbolistaren eragina. Gainera filosofiaren betiko galdera, psikologiaren bilaketa eta mistizismoaren izpiritua elkartzen dira era. Mundua sortu zuten indarren hizkuntza ulertzeko desioan oinarritua dago. Haiek gure gizakien potentzia garatzen lagundun ahi zuten.

Ezaugarriak
Psikoanalisiaren eragina jaso zuen: irudiak nahasiak dira eta ametsetakoak izatea ematen dute, dena den errealistak izan daitezke ere baina estilo arrazional batekin fantasiak deskribatzeko.
Batzuetan teknika espontaneoak asmatzen zituzten, psikoterapeutikoa modelatzen elkartze askearekin ordenako kontrol kontzientea baztertzeko, “gorpu eskisitoetan” bezala.

Artistak
Mugimendu honetako ordezkari batzuk dira: Marx Ernst, Frida Kahlo, Marc Chagall, Joan Miró, Man Ray, Salvador Dalí, René Magritte, Yves Tanguy, Oscar Dominguez.

Teknikak
Surrealismoak dadaismoren prejuizio falta berdina dauka eta argazkilaritzako prozedura eta tresnen ekoizpenaz baliatzen dira. Ohiko teknikak erabiltzen zituzten ere aproposak izan daitezkeelako irudimena irudikatzeko.

Max Ernst
Formaren kritika sakoneraino irits izen estilo bateragarri bat sortzeko. Berei deiak transmititzeko erabilgarri azen edozein teknika erabiltzeko prest zegoen. Collagea eta frotagea erabiliz ituen. Bere lana askotan kultura burgesaren zabor pilo bat da.

Joan Miro
Inkontzientea irudikatzeko giltza sinbolikoak erabiliz ituen. Bere hasiera organikoa ez den mundua da. Bere mundua sinplea da, garbia. Bere mitologia erreza da, gardena. Bere pinturak ez dira destakatuak, kromatikoki askeak, sinbolo eta koloreen arteko orekarik gabe.

Hans Arp
Dadaismoan sartuta ibil izen lehenago. Forma organikoak egiten zituen pinturan eta eskulturan. Forma geometrikoak, irudi ortogonalak eta forma kurboak erabiltzen zituen, ahurrak eta ganbilak.

Yves Tanguy
Anti-natura asmatu zuen inoiz amaitzen ez ziren paisaiekin, askotan ilargikoak izatea ematen zutela, argirik eta eguzkirik gabe eta bizitza organikoaren aztarnaz, hezurrak, fruitu momifikatuak, fosilak eta maskorrekin.

Salvador Dali
Bere ikuspegia zama sexualez beteta dago eta bere lanak oso teorikoak dira, profano eta sakratuaren nahasketarekin. Boltxebismoarekiko oso kritiko azen. Anarkia eta erreakzioko nahasketa egin zuen. Bere konposaketak oso konplikatuak dira.

Rene Magritte
Irudiaren logika falta era sakonenean landu zuen artista da. Anti-historia asmatu zuen. Normalaren zentzu falta aurkitu zuen. Detaile handiz margotzen zuen baina bere irudiek esanahi anbiguoa dute.

Zabalkuntza

Beste artistek parte hartu zuten surrealismoa zabaltzeko bai Europan baita Estatu Batuetan ere. Errealitatea ebitatzeko modu bat bezala agertu zen eta arazoak anbiguetatea eta paradoxaren bidez desagertzen ziren. Mugimenduak prestigioa irabaz izuen Picasso bezalako artisten errekonozimendua jaso zuenean. Kubismo analitikoa, objektuak deskonposatuz, surrealismoaren antzekoa da.

Surrealismoa

View more presentations from mfresnillo.

Dadaismoa

Lehen Mundu Gerra ondorengo mugimendu bat da. Artean eta literaturan agertu zen, bereziki poesian, antzerkia eta diseinu grafikoan. Gerrako barbarismoarena urkako mugimendu bat zen. Dadaistek sinesten zuten gerra opresioa zela bai arterako eta baita eguneroko gizarterako. Haien lanen ezaugarria irrazionalitatea eta onartutako gauza guztiei uko egitea da. Beranduago surrealismoan eragina izan zuten.

Partaideen esanetan, Dadá ez zen artea, anti-artea baizik. Edozein gauza arterako garrantzitsua dela Dadák justu aurkakoa irudikatzen du. Arteak estetikako kezka duenez, Dadák ez du hau kontuan izango. Arteak mezu bat baldin badauka, Dadá ez du esanahirik. Arteak sentsibilitateak erakarri nahi baditu, Dadá ofentsiboa da.

Dadáren interpretazioa ikuslearen araberakoa da. Mugimendu hau eragin handikoa izan zen arte modernoan. Arteari eta munduari buruzko komentario bat bihurtu zen eta horrekin arte bihurtu zen ere.

Artistak artearekin, Artearen Historiarekin eta Historiarekin orokorrean desilusionatuak zeuden. Haietako asko Lehen Mundu Gerrako beteranoak ziren eta gizakien ikuspuntu ziniko bat zeukaten batez ere ikusi ondoren zer egin ziezaieken elkarri gizakiek Europako gudaz elaietan. Mugimendu honetako partaideak dira: Hans Arp, Marcel Duchamp, Francis Picabia, Marx Ernst, Man Ray, Kurt Schwitters.

Munduko ikuspegi nihilistak erakarrita sentitzen ziren. Haien ustetan gizakiek sortutako gauza guztiak baliogabekoak ziren, baita Artea ere. Haien artean kasualitatea eta suertea oinarriak ziren. Dadaren oinarria zentzu falta da. Lehen Mundu Gerrak munduko ordena suntsitzean, Dadá nahasketa espresatzeko bide bat bihurtu zen eta haien mundu propioa alderantziz jarri zen.

Tresna arruntak hartzen zituzten baina erabat erabili ezinak ziren eratan jartzen zituzten. Tresna hauek `ready made’ izena jasotzen zuten. Pinturan objektuak pegatzeko joera dute, gauza guztiak makinak izateko itxura hartzen.

Dadaismoa

View more presentations from mfresnillo.

Pintura Metafisikoa

Italiar abangoardiako mugimendu hau Ferraran jaio zen 1917an Carlo Carra eta Giorgio de Chiricorekin. Metafisiko hitza mugimenduko poetikari erreferentzia egiten dio. Ametsetako irudiak irudikatzen zituzten pertsona edo objektuekin izoztuak egotea ematen dutela. Ikus daiteken mundua irudikatzen zuten perspektiba eta espazio tradizional batean.

Lan hauetan zerbait arraroa dago: pertsonen elkartze arraroak eta panpina itxurako ereduak; tresnak arraroak dira, testuinguru arraro batean; argi eta kolore irrealak; figura estatiko ez naturalak. Futurismoarena urkakoak ziren eta pintatzeko era berri bat baino gehiago gauzak ikusteko sistema berri bat dute.

Haien lanetako logika desberdin azen: enparantza hutsak; isiltasuna; eraikuntza zutik eta isolatuak, kolomnatak eta itzalak, trenak pasatzen distantzian, erlojuak eta eskulturak. Eszenak kasualitatez beteak daude, isiltasunez, zerbait enigmatikoarekin.

Horrek guztiak errealitate berri bat sortu zuen irudikaturiko gauzak gainditzen dituela eta espektazio eta misterioko zentzu bat sortzen dutela eta inkontzientearekin lotuak daude. Mugimendu hau ager daiteke kubismo eta futurismoarekin erlazionatua. Arraroa iruditu dezake XX. mendeko lorpen batzuk Italian gertatu zirela faxismoaren igoera bitartean eta pintura metafisikoa ez da salbuespena. Surrealismorako oinarriak jarriz ituen.

Mugimendu honetako partaide garrantzitsuenak dira Giorgio de Chirico, Carlo Carra, Giorgio Morandi, Italo Savino, Luigi Filippo Tibertelly eta Ardengo Soffici.

Pintura Metafisikoa

View more presentations from mfresnillo.

Errusiar abangoardiak

Hiru mugimendu nagusi daude garai berdinean: Konstruktibismoa, Suprematismoa eta Erraionismoa. Hirurak lotuta daude beste mugimendu garaikideekin Kubismoa, Neoplastizismoa eta Bauhaus bezala. Beste ezaugarri konpartituta irudiaren irudikapen abstraktua edo figuratiboa baino kubismoaren eraginpean.

Konstruktibismoa

Konstruktibismoa 1913an sortu zen Tatlin eskultoreak Braque eta Picasso Parisen aurkitu zituenean. Errusiara itzuli zenean ensanblajeak egiten hasi zen baina edozein gaia baztertuz. Konstruktibismoak erreferentzia egiten dio baikortasunari, eraikuntzaren erliebe irudikapen-gabekoa, eskultura, zinetika eta pintura. Artistek ez zituzten ideia abstraktuak sinesten eta artea gauza errealekin konektatu nahi zuten. Haien lana hiru dimentsiotakoa izaten zen, eta baita proletalgoarekin loturiko gauzak irudikatzen zituzten ere. Mugimendu honetako artistak dira Rodchenko, Tatlin, Gabo, Pevsner, El Lissitzky, Malevich.

Suprematism

Suprematismoa kontsideratzen da lehen eskola abstraktua mugimendu modernoan irudi geometrikoetan oinarritua arteko sorkuntzako sentsazio puruaren sinboloa. Mugimendua Malevich-ek sortu zuen Moskun, Konstruktibismoarekin paraleloan. Proiektua pintorearen lanaren adar bat zen. Beraren iritziz artea askatu nahi zuten mundu errepresentatibotik. Pintorearen lanak ez zuen izan behar irudia, armonia kromatiko eta konposaketa formalak baizik, baina pinturaren mugetan mantenduz. Forma geometriko lauak irudikatzen zituen mihisean. Espazio piktorikoa hutsik egon behar zuen eduki sinbolikorik gabe eta forma esanguratsurik gabe. Deskongestionatu eta argitu behar zen errealitate berria ikusteko.

Erraionismoa

Erraionismoa Errusiar arte abstraktua garatzeko lehenengo pausu bat da. Larionov-ek eta Goncharova-k fundatu zuten. Estiloa kubismoa, futurismoa eta orfismoaren sintesi bat da eta kubo-futurismo bezala ezagutzen da. Edozein formulazio teknikoa ahaztu zuten eta baita erreferentzia kulturalak ere. Kolorezko marren bidez egindako obrak dira. Forma kubistak agertzen dira forma futurista dinamikoetan sartuak hainbat diagonal zorrotzekin. Pintura batzuetan kolore bat dominantea da. Konposaketa hauek era dinamiko batean konbinatzen ziren eta erritmo eta armoniek artista bideratzen zuten kolorearen erradiazioa perzeptiblea egiteko.

Errusiar abangoardia

View more presentations from mfresnillo.

Neoplastizismoa

Abangoardiako mugimendu hau Theo van Doesburg-ek sortu zuen Herbeheretan eta pintura eta eskulturako arte bat izan zen, eredu arkitektonikoak izan arren. Mugimenduko oinarrizko helburua forma eta kolore puruak sortze azen, errealismo eta artistaren hunkimena baztertua.

Neoplastizismoa artearen hasierako oinarrietara itzultzen da: kolorea, forma, maila eta lerroa. Artistek lerro zuzenak horizontal eta bertikala keta beltza, zuria, grisa eta oinarrizko koloreak erabiltzen zituzten.

Neoplastizismoa 1919an bukatu zen van Doesburg-ek Abstrakzio-Sorkuntza sortu zuenean. Neo-plastizismoa eragin handiko aizan zen Bauhausen eta Nazioarteko Estiloaren garapenean. Mugimendu honetako artistarik famatuena Mondrian da.

Neoplastizismoaren oinarriak hauek dira:
· Kolorea lehen mailakoa izan behar du: gorria, urdina eta horia eta ez koloreak (beltza, grisa eta zuria).
· Azalerak laukizuzen lauak edo prismak izan behar dute.
· Oreka estetikoa lortu nahi dute eta horretarako oposizioa erabiltzen dute.
· Elementu konpositiboak lerro zuzenak edo forma errektangeluarrak dira.
· Simetria ez dute erabiltzen.
· Oreka eta erritmoa proportzioa eta kokapenaren arabera indartzen dira.
Mondrian pintore figuratibo bezala has izen 1911 arte Parisen kubistekin elkartu zela eta bere iritzia artelana eraikitzeko aldatu zuela. Ondoren bere balio primarioen poesia eta ikuspegi estrukturala garatu zuen. Londonera eta New York-era joan zen non animazio bisualaren frakzioa bereganatu zuen bere espazio piktorikoan.

Mondrianen iritziz kubismoa arrazionala da baina ez da nahikoa azken ondorioetara iristen ez delako. Gauzak ezin dira ulertu sentitu gabe baina horretarako haien esentzia ezagutu behar da eta horretarako pentsaera sakona behar da. Kontutan izanik gizakien pentsatzeko aukera berdina da pertsona guztietan, prozesu mentala oinarrizko ideia batzuetan oinarritu behar da, hau de, lerroa, oinplano eta oinarrizko koloreen elementuak.

1920 eta 1940 bitartean egindako pintura guztiak antzekoak dira: koordinatuen sare bat dimentsio desberdinetako laukiak eta formak eta oinarrizko koloreak edukitzen dutela zuriaren gehiengo batekin –argia irudikatzen duela – eta beti agertzen den beltza (argiaren falta). Esperientziako edozein errealitatea, desberdina izan badaiteke ere, kontzientziako betiko egitura irudikatu behar du.

Bere pintura urbanismo perfektuan sar daiteke: hiriaren helburua gizarterako espazio bat izateko, arrazional aizan behar duela, etikoa eta estetikoa. Bere lanak eragin handia izan zuen arkitekturan, baina ez bakarrik forma arkitektonikoetan espazioen funtzionalitatean, oinplanoak eta edozein gauza hauek banatzeko baizik. Horregatik bere lanek hotzak ematen badute ere Cezanne ondoren ber aizan zen garrantzitsuena arte modernoko kontzientzia zibikoan.

Neoplastizismoa

View more presentations from mfresnillo.

Futurismoa

Italiar futurismoa abangoardia bezala kontsidera daiteken lehen mugimendua da. Artearekin helburu ideologikoa zuen kultura sakonki hunkitu zuela, baita giza ohituretan ere, lehenaldia ukatzen duelako hau ordezkatzeko estilismo eta ikerketa teknikoaz. Ofizialki hasi zen Marinettiren manifestuarekin 1909an eta sinatu zuten Ballak, Carrak, Boccionik, Russolok eta Sofficik.

Abangoardiako mugimenduak oso garatuak ez dauden herrien ezaugarriak dira eta hauetan mugimendu agertzen da iraultza bezala kultura ofizialarena urrean, normalean moderatu adela, eta mugimendu politiko progresistarekin aliatzen dira. Iraultzaile izateko gogo aizan arren, haien esfortzua polemikoagoa da. Futurismoko manifestuan hiri historikoen eta museoen desagerpena aipatzen dut ehiri berria, imajinatua, mugimenduan dagoen makina baten mesedean. Haien iraultza industriala edo teknologikoa da, hau da, iraultza burges bat. Zibilizazio berrian artista intelektualek jenioa irudikatzen dute.

Futuristek haien burua definitzen zuten erromantizismoarena urkakoa bezala, eta haien animoa jarraitun ahi dute beraz haien lanak hunkigarriak dira. Zientzia eta teknika goraipatzen dituzte baina ez daude interesatua klangile klasearen borrokan eta abangoardiako intelektualak ikusten dituzte etorkizuneko aristokrazia bezala. Politikan aukeratu behar dutenean nazionalismoan ahiago dute. Mugimendua Lehen Mundu Gerraren amaiera arte iraun zuen baina ondoren disolbatu zen. Mugimenduko ezaugarriak dira haien interesa artean baina abiaduraren edertasuna keta gerra goraipatzen dute. Mugimendu fisikoa, abiadura agertzen bada, batasuna ematen dion faktorea da eta objektua, espazioa eta ohiko kulturaren eliminazioa posible egiten du. Errealitatearen batasuna ez da ekoiztu behar pentsamenduetan, sentsazioetan baizik eta ere hunkigarri batean. Artistak dinamismoa azpimarratu behar du hau hunkigarria egiteko.

Futurismoa

View more presentations from mfresnillo.

Kubismoa

1907 kontsideratzen da kubismoaren hasierako urtea, Picasso eta Braque ezagutu zutenean. Beste batzuk esaten dute mugimendu honetako lehen lana `Les Demoiselles d’Avignon´ dela. Izena Louis Vauxcelles-ek kritikoak eman zion obrek forma kubikoak dituztelako.

Kubismo ez da teorikoa, aurkikuntza baizik. Honen ezaugarriak dira:
-Planoak independiente eta autonomoak dira: txiki batzuk bolumen handiak hausten diruzte. Irudien inguruko lerroek irudiak txikitzen dituzte eta lerroak hausten direnean irudia kaleidoskopio batean bezala ikusten da.
-Perspektiba anitza da: plano bakoitza autonomoa da. Angeluak bidertzen dira eta era honetan irudi berdina ikuspuntu desberdinetatik ikusten da, denak elkarrekin.
-Argia eta itzala desagertzen dira eta honen ondorioz bolumena disolbatzen da.
-Kolore lokala: kolorea ez da garrantzitsua. Pintzelada txikiz aplikatzen da eta edozein tresnarako balio du.

-Geometrizazioa: konposaketak forma geometrikoz beteta daude. Edozein forma naturala zilindro, kono, esfera edo kuboen bidez irudikatzen da. Cezanne hasi zen ideia honekin.
-Oinarri filosofikoa: filosofo batzuen lana Bergson bezala, oinarrizkoa da mugimendua ulertzeko. Berak esan zuen pertsona baten bere burua eta informazio pilo bat duela gauza bati buruz eta esperientzia intelektoaren oinarria da. Artista kubistek kontzeptu hau aplikatu zuten: ez dute errealitatea irudikatu nahi, honi buruz duten ideia baino.

Kubismoan hiru etapa desberdinak bereizten dira: analitikoa, hermetikoa eta sintetikoa, orden honetan garatu zirela.

-Kubismo analitikoa: artistek natura ikertu zuten hau deformatzeko. Lan guztiak plano desberdinen bilduma bat dira, ulertezina.

-Kubismo hermetikoa: artistek haien lana ulertzeko errazagoa egin nahi dute eta elementu batzuk txertatzen dituzte identifikatzeko errazak, musika tresnak bezala. Garai honetan beste lan errealistak agertuz iren ere, moldiztegi letrekin, zenbakiekin edota egunkarietako zatiak edo etiketak. Material desberdinen konbinaketaren ideia eman nahi zuten egurra edo marmola imitatuz.

-Kubismo sintentikoa: collageak egiten dituzte eskulturako antezedente bat bezala. Ez dituzte gauzak kopiatzen, baina mihisean pegatzen dituzte. Lan hauek `papier collé’ izenez ezagutzen dira. Braque lehenengo aizan zen teknika hau erabiltzen artea eta bizitza elkartzeko asmoz. Benetako erreferentzia bat izateko aukera ematen dute. Pintura berrikusten da eta era berriak agertuz iren. Orain ez dute bakarrik margotzen eta nolabait eraikitzen dute. Teknika honekin hirugarren dimentsioa agertu zen eta honekin eskultura.

Collage-ek eragina izango dute dadaisten lanetan, Duchamp-en `ready-made’ honen ondorengoak direlako. Kubismoak eragina izan zuen beste mugimendu eta artistengan. Leger-rek kolorea duten lan garrantzitsuak egin zituen eta Sonia eta Robert Delaunay forma sinple eta kolore harmonikoak dituzten irudiak egin zituzten, orfismo izaneko mugimendua sortuz, zeinean bihurguneak eta lirismoa nagusitzen diren.

Kubismoa

View more presentations from mfresnillo.